ആമകളുടെ "അമ്മ'

2026 മാർച്ച് രണ്ട് മുതൽ ലെബനനെതിരായ ഇസ്്റാഈലിന്റെ യുദ്ധത്തിൽ നാലായിരത്തിലേറെ പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും ഉൾപ്പെടെ 12,000 പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്‌തിട്ടുണ്ട്‌. ജൂൺ ആറിന് ഖർദാലി – നബത്തിയേഹിൽ സൈനിക വാഹനത്തിന് നേരെയുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണം ബ്രിഗേഡിയർ ജനറൽ സമീർ സാബ്രയെയും ക്യാപ്ടൻ എലി ഖൗറിയെയും വധിച്ചു. ഇസ്്റാഈൽ സൈനിക നിലപാടുകൾ തുറന്നുകാട്ടുന്ന റദ്‌വാൻ ഫോഴ്‌സിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന്‌ ആരോപിച്ച് മാധ്യമ പ്രവർത്തകൻ അലി ചൊയിബിനെയും അൽ മായാദീൻ ലേഖിക ഫാത്തിമ ഫ്ടൗണിയെയും മാർച്ച് 28 ന് ഐ ഡി എഫ് കൊന്നുതള്ളി. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന കടലാമകളുടെ സംരക്ഷണാർഥം ദശാബ്ദങ്ങളായുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ ഫലമായി തെക്കൻ ലബനാനിന്റെ തീരപ്രദേശത്തെ കിഴക്കൻ മെഡിറ്ററേനിയനിലെ ഏറ്റവും പ്രധാന സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാക്കി മാറ്റിയ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തക മോന അൽ ഖലീലിന്റെ വീട്‌ ലക്ഷ്യമാക്കി നടത്തിയ ഇസ്്റാഈൽ ആക്രമണത്തിൽ മരിച്ചത്‌ ലോകത്തെയാകെ നടുക്കി.

ടയറിന്‌ സമീപത്തെ മൻസൂരി ബീച്ചിലെ ഓറഞ്ച് ഹൗസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന വീട്ടിലെ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഗുരുതരമായ പരിക്കുകളേറ്റ അവർ ദിവസങ്ങളോളം ആശുപത്രിയിൽ കഴിഞ്ഞ ശേഷമാണ്‌ മരണത്തിന്‌ കീഴടങ്ങിയത്‌. ആക്രമണത്തിന് പിറ്റേന്ന് ബോധം വീണ്ടെടുത്തു, പിന്നീട് അവസ്ഥ ക്രമേണ വഷളായി. തെക്കൻ ജബൽ അമേൽ ആശുപത്രിയിൽ നിന്ന് മാറ്റിയ ശേഷം രണ്ടാഴ്ച ബെയ്റൂട്ട്‌ എ യു ബി എം സിയിൽ കഴിയവേയായിരുന്നു ആ വിയോഗം. ആക്രമണത്തിൽ എത്യോപ്യക്കാരിയായ അവരുടെ വീട്ടുജോലിക്കാരിക്ക് സാരമായ പരിക്കേൽക്കുകയുമുണ്ടായി. ഇരുവരും മാത്രമായിരുന്നു അവിടെ താമസം. ലബനാനിലുടനീളമുള്ള പരിസ്ഥിതി പ്രചാരകർ, പത്രപ്രവർത്തകർ, ആക്ടിവിസ്റ്റുകൾ എന്നിവരിൽ അഗാധ ദുഃഖമുണ്ടാക്കി ആ നഷ്ടം. പലരും മോനയെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള അടിസ്ഥാന സംരക്ഷകരിൽ ഒരാളായി വിശേഷിപ്പിച്ചു.

കാൽനൂറ്റാണ്ടിലേറെയായി ലബനാനിന്റെ തെക്കൻ തീരത്ത് കൂടുകൂട്ടുന്ന വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന കാട്ടുമൃഗങ്ങളെയും പച്ച കടലാമകളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിന്‌ ജീവിതം സമർപ്പിച്ച അവർ 1990 കളുടെ അവസാനത്തിൽ മൻസൂരിയിലെ ഇരുണ്ട കടൽത്തീരത്ത് യാദൃച്ഛികമായി എത്തി മെഡിറ്ററേനിയനിൽനിന്ന് ഒരു കടലാമ മുട്ടയിടാൻ വരുന്നത് കണ്ട ഒരൊറ്റ നിമിഷത്തിൽ നിന്ന്‌ ആരംഭിച്ച പ്രവൃത്തി അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരം നേടിക്കൊടുത്ത ആജീവനാന്ത ദൗത്യമായി മാറി. 1949ൽ നൈജീരിയയിലെ ലാഗോസിൽ ലബനീസ് മാതാപിതാക്കൾക്ക് ജനിച്ച മോന പിന്നീട് നെതർലൻഡ്‌സിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ ഒരു ദശാബ്ദത്തിലേറെ താമസിച്ചു, കുറച്ചുകാലം പോർസലൈൻ പുനഃസ്ഥാപകയായി ജോലി ചെയ്തു. വർഷങ്ങളോളം വിദേശത്ത് ചെലവഴിച്ച ശേഷം തെക്കൻ ലബനാനിലേക്ക് മടങ്ങി.

2000ൽ ഹബീബ ഫയ്യാദിനൊപ്പം മൻസൂരി ബീച്ചിൽ ഇക്കോ – ടൂറിസത്തിനും പരിസ്ഥിതി പദ്ധതിക്കും ഓറഞ്ച് ഹൗസ് സ്ഥാപിച്ചു. അങ്ങനെ ബീച്ചിനെ സംരക്ഷണത്തിന്റെയും പ്രതീക്ഷയുടെയും പ്രതീകമാക്കി മാറ്റി. അവിടം ഗസ്റ്റ് ഹൗസ് എന്നതിലുപരിയായി പരിണമിച്ചു, വന്യജീവി സങ്കേതമായും പരിസ്ഥിതി വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ഗവേഷണത്തിനുമുള്ള കേന്ദ്രമായും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ, ആക്ടിവിസ്റ്റുകൾ, സന്ദർശകർ എന്നിവരുടെ ഒത്തുചേരൽ സ്ഥലമായും മാറി.

യുദ്ധം, രാഷ്ട്രീയാസ്ഥിരത, സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി എന്നിവ തടസ്സങ്ങൾ തീർത്തെങ്കിലും ജോലി തുടർന്ന് കടലാമകളുടെ കൂടുകെട്ടൽ കേന്ദ്രങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും സമുദ്രജീവികളെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനും ലബനാനിന്റെ തീരപ്രദേശത്തെ പരിസ്ഥിതി നാശത്തിനും കൈയേറ്റത്തിനുമെതിരെ പ്രചാരണം നടത്തുന്നതിനും സ്വയം സമർപ്പിച്ചു. വർഷങ്ങളുടെ യുദ്ധം, രാഷ്ട്രീയാസ്ഥിരത, സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി എന്നിവ തടസ്സങ്ങൾ തീർത്തെങ്കിലും കടൽത്തീരത്ത് ജോലി തുടർന്നു. അപകടങ്ങൾക്കിടയിലും വീട് ഉപേക്ഷിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. ആമകളെ സംരക്ഷിച്ചു, അവിശ്വസനീയമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകി, കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും അപരിചിതർക്കും ഒരുപോലെ വീട് തുറന്നുകൊടുത്തു.

അസാധാരണമായ അന്തസ്സോടെയും കൃപയോടെയും ജീവിതത്തിലുടനീളം ആഴത്തിലുള്ള വ്യക്തിപരമായ ദുരന്തങ്ങൾ സഹിച്ച മോന കണ്ടുമുട്ടിയ എല്ലാവരിലും ഊഷ്മളത മായാത്ത മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. സമുദ്രം അതിന്റെ തിരമാലകളിൽ മികച്ച ലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകട്ടേയെന്നാണ്‌ ഒരു അനുശോചനം. നമ്മളിൽ പലരും ജീവിതകാലം മുഴുവൻ പഠിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന കാര്യം അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു: ലോകത്തിൽനിന്ന് നമ്മൾ എന്തെടുക്കുന്നു എന്നതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയല്ല, മറിച്ച് നമ്മൾ പിന്നിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു എന്നതാണ്‌ മഹത്വം അളക്കുന്നത്. ആ പൈതൃകം കെട്ടിപ്പടുത്ത സംരക്ഷണ പ്രസ്ഥാനത്തിലൂടെ മാത്രമല്ല ഭാവിയിൽ ലെബനൻ തീരങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങിവരുന്ന കടലാമകളുടെ തലമുറകളിലൂടെയും നിലനിൽക്കും. മറ്റുള്ളവർ റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് സ്വപ്്‌നങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ മോണ തീരദേശത്തിന്‌ സംരക്ഷണം നൽകി. അഴിമതിക്കെതിരെ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ പോരാടി, അസാധാരണമായ സൗമ്യതയും ഔദാര്യവും കോർത്തിണക്കി ദുർബല ജീവികളെ പരിപാലിച്ചു.

ഷോർട്ട്സും വെളുത്ത ടാങ്ക് ടോപ്പും ധരിച്ച, ചെറിയ തവിട്ടുനിറത്തിലുള്ള മുടിയും ചാരനിറത്തിലുള്ള ബേസ്ബോൾ തൊപ്പിയുമണിഞ്ഞ ആ സ്ത്രീ മണൽ നിറഞ്ഞ കടൽത്തീരത്ത് മുട്ടുകുത്തി നിൽക്കുന്ന കാഴ്‌ച പ്രചോദനാത്മകമായിരുന്നു. പല തലമുറ വളണ്ടിയർമാരെ പരിശീലിപ്പിച്ചു, മനുഷ്യരുടെ കടന്നുകയറ്റം, സമുദ്ര മാലിന്യങ്ങൾ, മുട്ടകളും കുഞ്ഞുങ്ങളും തിന്നുന്ന വേട്ടക്കാരായ മൃഗങ്ങൾ എന്നിവ കാരണം പുതുതായി വിരിഞ്ഞ കടലാമകൾക്ക് പ്രായപൂർത്തിയാകുംവരെ അതിജീവിക്കാനുള്ള സാധ്യത 1000ൽ ഒന്ന്‌ മാത്രം. വേനൽക്കാലത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ രാത്രിയിൽ ഇടുന്ന മുട്ടകളുടെ പിടികൾ വളണ്ടിയർമാർ കണ്ടെത്തി അവയെ കമ്പിവല ഉപയോഗിച്ച് സംരക്ഷിക്കും. തുടർന്ന് വിരിഞ്ഞുകഴിഞ്ഞാൽ ചെറിയ ആമകളെ വെള്ളത്തിലേക്ക് എത്താൻ സഹായിക്കുന്നു. ബെഡ്-ആൻഡ്‌ ബ്രേക്ക്ഫാസ്റ്റിനടുത്ത കടൽത്തീരത്ത് മുട്ടയിടുന്ന, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന കടലാമകളെ സംരക്ഷിക്കുകയും മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിലേക്ക് ഓടുന്ന ദുർബലരായ കുഞ്ഞുങ്ങളിൽ നിന്ന് വേട്ടക്കാരെ അകറ്റി നിർത്തുകയും ചെയ്തു. വിരുദ്ധ താത്പര്യങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവന്ന് കടലാമകളുടെ ദുരവസ്ഥ ഉയർത്തിക്കാട്ടാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ സംരക്ഷകർക്കിടയിൽ ആദരവ് നേടിക്കൊടുത്തു. ഇപ്പോഴും വെള്ളത്തിനടിയിൽ നീന്തുന്ന ആമകളാണ് ഉചിതമായ സ്മാരകം.

തെക്കൻ ലബനാനിൽ ഇടക്കിടെ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോഴും അവർ തന്റെ ദൗത്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. നമ്മുടെ കാലത്തെ ആരവങ്ങൾ മങ്ങി, പേരുകൾ മറന്നു വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞിട്ടും അവർ പരിപാലിച്ച ആമകൾ ഇപ്പോഴും വെള്ളത്തിനടിയിൽ നീന്തിക്കൊണ്ടിരിക്കും. അതാണ് ഉചിതമായ സ്മാരകം, മുന്നോട്ട്‌ കൊണ്ടുപോകേണ്ട പൈതൃകം. തെക്കൻ ലബനാനിലെ പലർക്കും മൻസൂരി ബീച്ചിന്റെ പര്യായമായി മാറി മോന. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന കടലാമകളുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കൂടുകെട്ടൽ കേന്ദ്രമായി തീരപ്രദേശത്തെ സ്ഥാപിക്കാൻ അവരുടെ ശ്രമങ്ങൾ സഹായിക്കുകയും എണ്ണമറ്റ സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർക്കും ഗവേഷകർക്കും പരിസ്ഥിതി വക്താക്കൾക്കും പ്രചോദനം നൽകുകയും ചെയ്തു. തെക്കൻ ലബനാനിൽ ഇസ്്റാഈലി ആക്രമണങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് നാശം വിതച്ചപ്പോഴും ഭാവി തലമുറകളുടേതാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്ന, ദുർബലമായ ആവാസവ്യവസ്ഥയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ അവർ പ്രതിജ്ഞാബദ്ധയായി തുടർന്നു. കടൽത്തീരത്ത് നിന്ന് ഏതാനും മീറ്റർ അകലെയുള്ള മൻസൂരിയിലെ വീടും കാൽനൂറ്റാണ്ടായി താൻ നിരീക്ഷിച്ച കടലാമകളെയും ഉപേക്ഷിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ച്‌ ആവർത്തിച്ചുള്ള യുദ്ധങ്ങളിലും ഉറച്ചുനിൽക്കുകയും ചെയ്‌തു. നെതർലൻഡ്‌സിലെ കരിയർ ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷമാണ്‌ മൻസൂരി ബീച്ചിനെ സമുദ്രജീവികളുടെ സങ്കേതമാക്കി മാറ്റുന്നതിന്‌ ജീവിതം സമർപ്പിച്ചത്‌.

ലോറിയന്റ് ലെ ജോർ പറയുന്നതനുസരിച്ച് 2000 ൽ ഇസ്്റാഈൽ അധിനിവേശ സേന തെക്കൻ ലബനാനിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങിയശേഷം കൂടുകെട്ടൽ സ്ഥലം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും കടലിലേക്ക് മടങ്ങുംവരെ ആമകളുടെ അതിജീവനം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും മോണ ഓറഞ്ച് ഹൗസ് പ്രോജക്റ്റ് സ്ഥാപിച്ചു. ബീച്ചിൽ നിന്ന് മീറ്ററുകൾ മാത്രം അകലെയുള്ള ഓറഞ്ച് ഹൗസ് ഒന്നര കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ള തീരപ്രദേശത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിന്‌ ധനസഹായം നൽകുന്ന ഇക്കോ- ഗസ്റ്റ് ഹൗസായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു. അവരുടെ ദൈനംദിന പ്രവർത്തന മേഖലയായി മാറിയ മണൽത്തീരത്ത് കടലാമകളുടെ കൂടുകൂട്ടലിനും വിശാലമായ ജൈവവൈവിധ്യത്തിനും ആവാസ കേന്ദ്രമായി.

ചോര കിനിയുന്ന ഓർമപ്പെടുത്തലുകൾ

തെക്കൻ മേഖലയിലെ ഇസ്്റാഈലി അധിനിവേശം ആളുകളെയോ പരിസ്ഥിതിയെയോ വെറുതെ വിടാത്ത കുറ്റകൃത്യങ്ങളെ എടുത്തുകാണിക്കുന്ന ചോരകിനിയുന്ന ഓർമപ്പെടുത്തലായിട്ടാണ് ഗ്രീൻ സതേണേഴ്‌സ് അസോസിയേഷൻ മോനയുടെ വീടിനു നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണത്തെയും വധത്തെയും വിശേഷിപ്പിച്ചത്. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ആദരവിന്റെയും പ്രാദേശിക പ്രതീകമായിരുന്നു അവരുടെ ഐക്കണിക് ഓറഞ്ച് വീട്. അതൊരു സൈനിക സ്ഥലമല്ല, കമാൻഡ് സെന്ററല്ല, യുദ്ധക്കളവുമല്ലെന്ന് ഇസ്റാഈൽ പട്ടാള നേതൃത്വത്തിന്‌ അറിയാമായിരുന്നു. തെക്കൻ ലബനാൻ തീരത്തെ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെ ഏറ്റവും തിരിച്ചറിയാവുന്ന പ്രതീകങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു അത്‌.

മെഡിറ്ററേനിയനിലെ ഏറ്റവും ദുർബലരായ ജീവികളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിന്‌ മോന തന്റെ വർഷങ്ങൾ ചെലവഴിച്ചു, എല്ലാ ജീവനും പ്രധാനമാണെന്നും പ്രകൃതി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ട അപകടമല്ലെന്നും സ്വയം സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനെ കാക്കാൻ മനുഷ്യരാശിക്ക് ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ടെന്നും വ്യക്തമാക്കി. മോനയുടെ വധം ഭയാനകമായ സന്ദേശം നൽകുന്നു. കാരുണ്യം മാത്രമുള്ള ആയുധവും സംരക്ഷണം മാത്രമുള്ള ദൗത്യവും ഉള്ളവരെ പോലും സയണിസം വെറുതെ വിടുന്നില്ല. സാധാരണക്കാരുടെ നികുതിപ്പണം ഉപയോഗിച്ചാണ്‌ ആയുധങ്ങളാലും സൈനികോപകരണങ്ങളാലും വിവേചനരഹിതമായി നേതാക്കളെയും ആക്ടിവിസ്‌റ്റുകളെയും മാധ്യമപ്രവർത്തകരെയും വധിക്കുന്നതും ആംബുലൻസുകളെയും ആശുപത്രികളെയും സ്കൂളുകളെയും ലക്ഷ്യമിട്ട് എണ്ണമറ്റ യുദ്ധ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതും. കാര്യങ്ങൾ ഇങ്ങനെ മുന്നോട്ട് പോകരുത്. മനുഷ്യരാശിക്കെതിരായ ഭയാനകമായ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ നമുക്ക്‌ സ്വയം പങ്കാളികളാകാൻ കഴിയില്ലെന്നതായിരുന്നു മോണ ഖലീലിന്റെ എക്കാലത്തെയും നിലപാട്‌.

മോനയുടെയും മറ്റ് സിവിലിയന്മാരുടെയും ഉന്മൂലനങ്ങൾക്ക് ഉത്തരവാദികളായവരെ നിയമത്തിന്‌ മുന്നിൽ കൊണ്ടുവരണമെന്ന്‌ ആവശ്യപ്പെട്ട ലെബനീസ് പത്രപ്രവർത്തക ജൗമ അവരെ ആദ്യമായി കണ്ടത്‌ സംബന്ധിച്ച്‌ എഴുതിയത്‌ വികാരനിർഭരമാണ്‌. മോനയുടെ ഒരു കഥ എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു. ഒരു വാക്ക് എഴുതുംമുമ്പ് തന്നെപ്പോലെ വിയർക്കുകയും കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യുകയും വേണം എന്നതായിരുന്നു ഉപദേശം. അത്‌ കേട്ടയുടൻ കഥയെഴുത്ത്‌ നിർത്തി, പകരം 2020 വരെ വർഷങ്ങളോളം ആ സന്നദ്ധസേവനത്തിന്റെ ഭാഗമായി. അപ്പോഴേക്കും ഓറഞ്ച് ഹൗസിനെ ഇക്കോടൂറിസം ഗസ്റ്റ്ഹൗസായും കുട്ടികൾക്കുള്ള വിദ്യാഭ്യാസ ഇടമായും കടലാമ നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രമായും മാറ്റിയിരുന്നു.

തെക്കൻ തീരത്തെ ബീച്ചുകളുടെയും നിർമാണങ്ങളുടെയും സ്വകാര്യവത്കരണത്തിനെതിരെ മോന നടത്തിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഒടുവിൽ കടലാമകളുടെ കൂടുകെട്ടൽ സ്ഥലങ്ങൾ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട കമ്യൂണിറ്റി അധിഷ്ഠിത സംരക്ഷണ മേഖലയാക്കി. പക്ഷേ, മത്സ്യബന്ധനത്തിൽ ഡൈനാമൈറ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്നത് നിരോധിക്കുന്നതിനുള്ള വിജയകരമായ പ്രചാരണം ഉൾപ്പെടെയുള്ള സംരക്ഷണ ശ്രമങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും സുഗമമായി നടന്നില്ല. പോരാളിയായിരുന്ന അവർക്ക്‌ നയതന്ത്രം ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. വീട്ടിലേക്ക് വെടിയുതിർത്ത സമയങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. അപ്പോഴും പറഞ്ഞത്‌ കടൽത്തീരം സംരക്ഷിക്കുക, ആമകളെ രക്ഷിക്കുക, രാജ്യത്തെ നിലനിർത്തുക എന്നായിരുന്നുവെന്നും ജൗമ വിശദീകരിച്ചു.

Content Highlights:
Renowned environmentalist Mona Al Khalil passed away in a Beirut hospital following injuries sustained from an Isroil airstrike on her home at Mansouri Beach in South Lebanon. For over 25 years, she dedicated her life to protecting endangered green sea turtles through her famous Orange House project. Her tragic death has triggered widespread condemnation from activists and journalists worldwide.